Η 104η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΤΟΥ ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ ΚΑΙ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΕΡΒΙΩΝ.

10 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912

     

Στο γνωστό σε όλους τους Έλληνες Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου στην πλατεία Συντάγματος, αναγράφεται ως μια από τις σπουδαιότερες μάχες του Ελληνικού Στρατού, η μάχη του Σαρανταπόρου και η συνέχεια της, των Στενών της Πόρτας. Τόσο σημαντική θεώρησε και αξιολόγησε την νικηφόρα αυτή πορεία, η Ελληνική Πολιτεία, που την συμπεριέλαβε στην μεγάλη και μακρά λίστα των ένδοξων  σταθμών, της  χιλιάδων ετών ιστορίας μας . Μια σκληρή μάχη που βρήκε αντιμέτωπο το σύνολο του Ελληνικού και του Τουρκικού στρατεύματος, οδηγώντας έτσι δικαιωματικά την κατάταξη  της, δίπλα σε άλλες λαμπρές στιγμές του Έθνους όπως ο Μαραθώνας, οι Θερμοπύλες, τα Γαυγάμηλα, ο Γρανικός, τα Δερβενάκια, το Έπος στα Αλβανικά σύνορα και αρκετές άλλες.

  Έχουν περάσει 104 χρόνια από την Απελευθέρωση των Σερβίων στις 10 Οκτωβρίου 1912. Σε μια βροχερή ημέρα όπως και τότε, που θριαμβευτής ο Ελληνικός Στρατός  έμπαινε στα αιματοβαμμένα  αλλά και αλαλάζοντα από χαρά και αγαλλίαση Σέρβια, γιορτάστηκε και φέτος η επέτειος. Είμαστε όλοι οι κάτοικοι τυχεροί που τιμούμε την μνήμη της Μεγάλης αυτής ημέρας.

Από το πρωί ξεκινούν οι εκδηλώσεις με την έπαρση της σημαίας από το τιμητικό απόσπασμα στο Μνημείο Πεσόντων στην στροφή του Προσηλίου. Εκεί το τελετουργικό της ημέρας  συμπεριλαμβάνει  την δοξολογία στον Ιερό Ναό Ευλαμπίου και Ευλαμπίας, την επιμνημόσυνη δέηση, την κατάθεση στεφάνων από τους επισήμους, την ενός λεπτού σιγή και την ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου. Την πανηγυρική ομιλία της  ημέρας εκφώνησε ο καθηγητής και ερευνητής της τοπικής ιστορίας Νικόλαος Γ. Μπουκουβάλας. Ακούσαμε με προσοχή, την ολοκληρωμένη και λεπτομερή περιγραφή των ιστορικών στιγμών και με την έξοχη καταγραφή τους  κατανοήσαμε τη σημασία τους.

Ακολούθησε η μαθητική παρέλαση υπό τους ήχους της μουσικής μπάντας των Σερβίων, στο σημείο που υπήρξε την ημέρα αυτή στις 10 του Οκτώβρη του 12΄, το πεδίο της τραγωδίας , με την εκτέλεση και την σφαγή των 117 Εθνομαρτύρων.

ΒΙΝΤΕΟ (HD)

Από την 104η επέτειο της μάχης των Στενών Πόρτες και την απελευθέρωση των Σερβίων.

  

 ΒΙΝΤΕΟ (HD)

 Ολόκληρη η εκφώνηση του  πανηγυρικού της ημέρας  από τον
καθηγητή  και ερευνητή της τοπικής ιστορίας κ. Νικόλαο  Γ. Μπουκουβάλα.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΗ ΣΕΡΒΙΩΝ.

Η ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΗ  ΣΕΡΒΙΩΝ

  Ένας κοινωνικός και εμπορικός θεσμός  που έρχεται από τα βάθη της ιστορίας  και φτάνει στις μέρες μας. Ο Νιάημερος ή το Νιάημερο πανηγύρι, είναι σημαντικό οικονομικό γεγονός για τον τόπο, που πραγματοποιείται  κάθε χρόνο στα τέλη Σεπτέμβρη.

 Καθιερώθηκε από παλιά στη συνείδηση όλων των κατοίκων της τεράστιας Οθωμανικής επαρχίας, που η έδρα της ήταν τα Σέρβια. Πρέπει να ταξιδέψουμε  πίσω στο 1500 για να δούμε ότι λειτουργεί από τότε, ενώ για να φτάσουμε στη γέννηση του, θα πρέπει χωρίς ακριβώς να γνωρίζουμε το χρόνο, να ανατρέξουμε  στη Βυζαντινή περίοδο. Ξεκίνησε σαν μια χριστιανική αλλά και εμπορική  πανήγυρη μέσα στην  περίοδο της τουρκοκρατίας, με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που μπορεί να έχει μια τέτοια εκδήλωση , εν μέσω  θρησκευτικού φανατισμού, όπως επίσης και εν μέσω δυσκολιών  που έχουν να κάνουν με την διαδεδομένη ληστεία και τις επιδρομές εναντίον των εμπορικών καραβανιών. Ο χρόνος και ο τόπος τέλεσης ήταν διαφορετικός. Τότε γιορτάζονταν στα Εννιάμερα της Παναγίας τον Αύγουστο, γύρω από την σημερινή θέση Βρύσες, κοντά στο ναό που υπήρχε.  Κοινό στοιχείο με την σημερινή πανήγυρη, είναι ότι έχουμε να κάνουμε με ένα τεράστιο υπαίθριο ‘παζάρι’ που πωλούνται και αγοράζονται σχεδόν τα πάντα.

  Ένας αιώνας και πλέον πέρασε, που το πανηγύρι που ξέρουμε όλοι τελείται  στη συγκεκριμένη  θέση τοποθεσία βορειοανατολικά των Σερβίων, σε σχέση με την παλιά, στη δυτική είσοδο. Ο 20ος αιώνας, είναι αυτός που το κατατάσσει στην πρώτη των γνωστών ‘πανηγυριών’ της Δυτικής Μακεδονίας. Είναι λοιπόν η λαμπρότερη και μεγαλύτερη Εμποροζωοπανήγυρη της περιφέρειας αυτής και κατοχυρωμένη χρονικά με Βασιλικό Διάταγμα.

  Όλα ξεκινούν μετά την Απελευθέρωση της 10^ης Οκτωβρίου 1912, όταν ο πρώτος Κοινοτάρχης των Σερβίων, Γεώργιος Παπαπαράσχος, θέτει τις βάσεις για μια οργανωμένη πανήγυρη. Κατασκευάζονται τα πρώτα ξύλινα παραπήγματα και δημιουργούνται έτσι οι προϋποθέσεις αναβάθμισης και υποτυπώδους στέγασης. Στη θέση ‘Πλατάνια’, κάτω από το σημερινό Τεχνικό Λύκειο, πάνω από τον μεγάλο Παιδικό Σταθμό και δίπλα από την Πυροσβεστική υπηρεσία. Τα 40 χρόνια λειτουργίας του σ αυτή τη θέση, μέχρι δηλαδή τον ΄Β Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι άκρως επιτυχημένα αφού η Εμποροζωοπανήγυρη συνεχώς βελτιώνεται. Αγκαλιάζεται απ όλη την περιοχή και γιγαντώνεται. Είναι τα χρόνια της περιορισμένης και μη αποτελεσματικής διάθεσης των προϊόντων, της ανεπάρκειας κάποιων αγαθών και  της έλλειψης συγκεκριμένων σταθμών αγοράς. Μοιραία ο κόσμος περιμένει ένα τεράστιο ‘παζάρι’ για να καλύψει τις ετήσιες ανάγκες του σε όλα τα είδη και τα βρίσκει άφθονα στην πανήγυρη των Σερβίων. Χιλιάδες ζώα αλλάζουν χέρια, τρόφιμα, φρούτα, γαλακτοκομικά πλημυρίζουν τις παράγκες. Είδη ένδυσης, υπόδησης, πλεκτά, υφαντά, σκεύη και γενικά όλα όσα χρειάζεται και μπορεί να φανταστεί ο κάθε αγοραστής. Οι πωλητές οι εκθέτες και οι επισκέπτες , πολυάριθμοι και από παντού. Λιβάδι, Σαραντάπορο αλλά και από την Ελασσώνα και την Τσαριτσάνη. Όλα τα κοντινά χωριά της Κατερίνης και των Γρεβενών και όλος ο νομός Κοζάνης φυσικά.

 

Η καταστροφή του 1943 θα σβήσει τη ζωή στα Σέρβια, με αποτέλεσμα η Εμποροζωοπανήγυρη  να επανέλθει, αφού αρχίσει να συνέρχεται η άλλοτε κραταιά και ανθούσα κωμόπολη. Αρχές της δεκαετίας του 50’ το ΄πανηγύρι’ αλλάζει χώρο, λόγω της κατασκευής του στρατοπέδου στη θέση αυτή. Πηγαίνει να απλωθεί βόρεια του σημερινού Γενικού Λυκείου και του Δημοτικού Σταδίου. Εκεί θα γνωρίσει ξανά ημέρες δόξας και επιτυχίας. Όλοι οι σημερινοί κάτοικοι της περιοχής Σερβίων έχουν κάτι να θυμηθούν από αυτή τη ρομαντική περίοδο, έως την εποχή που άλλαξε πάλι τη θέση του και πήρε την οριστική σημερινή. Αρχίζει να γίνεται σιγά σιγά, καθαρά εμπορική πανήγυρη και τα ζώα που εκτίθενται και κατακλύζουν τον κάμπο λιγοστεύουν χρόνο με το χρόνο. Αυξάνεται όμως ένας τομέας και αναβαθμίζεται αισθητά. Είναι ο τομέας διασκέδαση και ψυχαγωγία. Κάνουν την εμφάνιση τα οργανωμένα λούνα παρκ και τα υπαίθρια κέντρα διασκέδασης, ταβέρνες δηλαδή με μουσική ορχήστρας και τις φημισμένες ‘ντιζέζ’. Ποιός γονιός και ποιο παιδί δεν ξόδεψε χρήματα και ώρες ολόκληρες, στις παλάντζες, στις βάρκες και αργότερα στα συγκρουόμενα κουρσάκια. Ποιος δεν δοκίμασε την τύχη του στις ατέλειωτες λοταρίες, ‘η δεν μπήκε στο τσίρκο με την ασώματο κεφαλή και τα σπάνια ζώα. Για τον μαθητή της εποχής που αναφερόμαστε, το πανηγύρι ήταν μια ανάπαυλα απ το σχολείο, μια μαγική απόδραση και ήταν κάτι που περίμενε με λαχτάρα και ανυπομονησία.

  Οι καιροί όμως αλλάζουν, μαζί και οι συνήθειες των ανθρώπων. Η τελευταία 30ετής περίοδος της Εμποροπανήγυρης που ξεκινά την δεκαετία του 90’, στον νέο περιφραγμένο και οργανωμένο πλήρως χώρο, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, σαν της απόλυτης αφθονίας σε όλα τα προϊόντα ,αγαθά και υπηρεσίες , του τυποποιημένου καταναλωτισμού και της ετικέτας. Αργοσβήνει ο μικρός πάγκος με την οικογενειακή πραμάτεια. Έρχονται σχεδόν στο σύνολο τους και μαζικά συγκεκριμένα προϊόντα από τρίτες χώρες. Στροφή υπάρχει και στη διάθεση του κόσμου, στις γαστρονομικές απολαύσεις. Μεγάλοι χώροι για να απολαύσει ο επισκέπτης, καταπληκτικά ψητά κρέατα στη σούβλα, και να πιεί την ρετσίνα του. Υπερτερεί αισθητά και φημίζεται το Νιάημερο των Σερβίων στο υπέροχο φαγοπότι, έναντι των άλλων κοντινών πανηγυριών.

  Συνεχίζει απτόητο και ακούραστο το ΄Πανηγύρι μας’ και ο κόσμος που το στηρίζει, την μεγάλη του πορεία στο χρόνο, σαν να μην θέλει να πάψει ποτέ. Κάτι που το επιθυμούμε όλοι, μια και το αγαπήσαμε και το θέλουμε για πάντα. Πρόσφατα γειτονικοί μεγαλύτεροι Δήμοι, βλέποντας το οικονομικό όφελος που προκύπτει για τα ταμεία του Δήμου τους,  δημιουργούν, τα δικά τους πανηγύρια. Φυσικά δεν μπορεί και δεν πρέπει να εμποδιστεί κάτι τέτοιο. Όμως οι υπεύθυνοι και οι εμπλεκόμενοι στη λειτουργία του δικού μας, θα πρέπει να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη συνέχεια του και την νομική του προστασία, από πιθανές χρονικές παραβάσεις και οτιδήποτε άλλο που θα το φθείρει και θα το απομονώσει.

ΒΙΝΤΕΟ 

 

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΖΙΔΑΝΙΟΥ (ΒΙΝΤΕΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ).

΄΄Ιερά μονή Παναγίας Ζιδανίου΄΄

   Στα Καμβούνια όρη, πολύ κοντά στο χωριό Μικρόβαλτο και δίπλα ακριβώς από το εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο αμιάντου, βρίσκεται το μοναστήρι της Παναγίας της  Ζιδανιώτισσας. Το επώνυμο προέρχεται από το παλιό χωριό Ζιδάνι (‘χωρίον Ζητάνη’ σύμφωνα με τον κώδικα της Ζάβορδας), που δεν υπάρχει πια και βρισκόταν στην τοποθεσία αυτή.

  Σημαντικότατο έμβλημα της μονής η παμπάλαια εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας της Παντάνασσας. Είναι ένα θαύμα, η διαχρονική διάσωση της εικόνας απ τους πιστούς. Η ιστορία της εικόνας  ξεκινά πολύ πριν το 16^ο αιώνα στη δυτική είσοδο των Σερβίων(θέση Βρύσες) όπου υπήρχε βυζαντινός ναός προς τιμήν της. Οι Σερβιώτες την τιμούσαν με θρησκευτική πανήγυρη στις 23 Αυγούστου(Εννιάμερα), η οποία μεταφέρθηκε αργότερα στην -μέχρι και σήμερα- Γενέθλιο ημέρα της Θεοτόκου. Πιθανότατα  να ανήκε στη Βυζαντινή Σταυροπηγιακή γυναικεία μονή των Αγίων Θεοδώρων(12^ος αιώνας)του Κάστρου Σερβίων.  Οι Έλληνες της περιοχής μας, στα σκληρά και δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας, δέχονται αλλεπάλληλες επιθέσεις εναντίον της εθνικής και της θρησκευτικής τους συνείδησης. Οι φανατισμένοι Τούρκοι που κυριαρχούν στην περιοχή των Σερβίων, λεηλατούν, καταστρέφουν, βεβηλώνουν και καταπατούν τα πάντα. Έτσι ξεκινά ο αγώνας των πιστών να σώσουν ιερά κειμήλια, σκεύη και εικόνες, των ναών και των μοναστηριών. Αυτά περισώζονται σε δυσπρόσιτες και ορεινές περιοχές.

   Όταν γκρεμίζεται και καταστρέφεται ο μοναστηριακός ναός της Παναγίας στα Σέρβια, η εικόνα διαφεύγει σύμφωνα με την παράδοση το 1541, στα πυκνά δάση του χωριού Ζιδάνι, φυλασσόμενη σε εξωκκλήσι, στη θέση ‘Συκιές’. Εκεί θα αναπτυχθεί στη συνέχεια και θα οργανωθεί το μοναστήρι. Την εικόνα επιμελείται και φιλοτεχνεί με ασήμι ο Καλαρύτης  τεχνίτης Θεόδωρος. Το 1854 οι Τούρκοι πυρπολούν το μοναστήρι σε αντίποινα για το επαναστατικό κίνημα του Θεόδωρου Ζιάκα. Όπως συμβαίνει με όλα τα μοναστήρια της περιοχής μας, που έπαιξαν τον δικό τους σημαντικό ρόλο στους Εθνικούς μας αγώνες για την  απελευθέρωση, η Μονή Ζιδανίου  ήταν παρούσα με πλούσια και πολύτιμη δράση.  Είναι χαρακτηριστική η βοήθεια των μοναχών στη μεταφορά όπλων και πολεμοφοδίων από τη Θεσσαλία στη Μακεδονία, με την ΄Σπαρτίνα’(τροχαλία), στις δύο όχθες του Αλιάκμωνα. Η εικόνα της Παναγίας  διασώζεται ξανά και το 1903 τοποθετείται σε νέα μονή που συστήθηκε σε διπλανό  μέρος του χωριού. Μια φονική γρίπη που σαρώνει την πόλη της Κοζάνης το 1918, θα γίνει η αιτία να λατρευτεί και σαν θαυματουργή στην πορεία, η εικόνα της Παναγίας, αφού με παρακλήσεις και την περιφορά της  έσωσε το λαό σύμφωνα με την παράδοση. Έκτοτε γίνεται λιτάνευση της εικόνας της Ζιδανιώτισσας στους δρόμους της πόλης και θεία λειτουργία στον πολιούχο ναό, το απόγευμα της Κυριακής του Θωμά. Το 1919 ιδρύεται ο νέος ναός. Για τη Μονή θα είναι υπεύθυνος ο Αρχιμανδρίτης της Επισκοπής και εφημέριος του ναού της Αγίας Κυριακής Σερβίων.

   Η σπουδαία προσφορά της μονής, εκτός απ την πνευματική, στην Εθνική αντίσταση την περίοδο της κατοχής, θα την πληγώσει πάλι, με τους Γερμανούς αυτή τη φορά να κατακαίγουν όλους τους χώρους, εκτός της εκκλησίας. Θα ξαναστηθεί μέσα απ τις στάχτες της,  με την μεγάλη επιμονή, την πίστη των κατοίκων των γειτονικών χωριών και την μεγάλη προσπάθεια και την δραστηριότητα, που κατέβαλε ο Κρητικός Αρχιμανδρίτης  Φιλάρετος Μπίστης , για μια τριακονταετία (1960-1989). Ανασυγκρότησε πλήρως το μοναστήρι και  επανέφερε την παλιά του αίγλη. Απεβίωσε το 1989 και ο τάφος βρίσκεται στον αύλειο χώρο του.

    Ο σεισμός του 1995 στην περιοχή μας θα φέρει το τελευταίο χτύπημα στην ταλαιπωρημένη Ιερά Μονή. Κατέρρευσαν σχεδόν τα πάντα εκτός από τον ναό που με μεγάλες ρωγμές και ζημιές, κρίθηκε ετοιμόρροπος. Ξεκινά πάλι, μια τιτάνια προσπάθεια ανασυγκρότησης του πολύπαθου μοναστηριού, με εμφανή τα θετικότατα αποτελέσματα στον σημερινό επισκέπτη και προσκυνητή της. Νέο το καμπαναριό, το αρχονταρίκι, τα κελιά, πανέμορφοι περιποιημένοι χώροι με ανθισμένους κήπους και τέλεια ανακαινισμένη η εκκλησία της Παναγίας. Το μόνο που απομένει η ολοκλήρωση της εξωτερικής περίφραξης, κάτι για το οποίο, γίνεται μεγάλη προσπάθεια απ όλους  σήμερα.

    Το 2002 μετατρέπεται σε γυναικεία μονή και από το 2007 μέχρι και σήμερα, υπεύθυνη για τη φροντίδα της είναι η μοναχή Θεοκτίστη.

   

   Το μοναστήρι γιορτάζει την 8^η του Σεπτέμβρη το γενέσιο  της Παναγίας. Από την προηγούμενη ημέρα καταφτάνει η μεγάλη πομπή των καβαλάρηδων, που συμπεριλαμβάνει νέους από την ευρύτερη  περιοχή και μαζί με τεράστιο πλήθος κόσμου και την παρουσία του Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης, συμμετέχουν στον πανηγυρικό εσπερινό και διανυκτερεύουν στη μονή. Την επόμενη και έπειτα από τη Θεία Λειτουργία ο κόσμος με χαρά γιορτάζει , όπως συνηθίζεται στις υπαίθριες θρησκευτικές γιορτές της πατρίδας μας, στον όμορφο  περιβάλλοντα χώρο της μονής.

VIDEO 

 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ